هو

«شورا» به معنی رایزنی و استنتاج رأی صحیح از تضارب آرای گوناگون، و در عرصۀ جامعه نماد و نمود قانونگرایی، عدالت خواهی و حق طلبی می باشد که در تمامی سطوح و مراتب زندگیِ انسان نقش دارد. در قرآن مجید، از شیر گرفتن طفل در مراحل آغازین زندگی با توافق و مشورت والدین صورت می گیرد: «فان ارادا فصالاً عن تراض منهما و تشاور» (بقره، 233) و در ادامه، سایر امور و موضوعات زندگی در سطوح کلان تر از مشاوره و یاری گرفتن از نظرات دیگران بی نیاز نیست. هم در سوره های نازل شده در مکه به پیامبر (ص) در ارتباط با مشاوره توصیه شده است: (سوره شوری، آیه 38) و هم در سوره های مدنی به «امر شوری» ارشاره نموده است: (آل عمران، 159) هم از مشورت امرا و ملوک با اطرافیان سخن رفته: (نمل، 32) و (یوسف، 43) و هم از نظرخواهی پدر از فرزند: (صافات، 102). و هیچکس از آن بی نیاز نیست آنگونه که علی علیه السلام می فرماید: «لایستغنی العاقل عن المشاورۀ»، (غرر الحکم، ص 441، حدیث: 10059)

هدف از شورا: اجمالاً می توان گفت: هدف از شور و مشورت نزدیک ساختن خود به حقّ و حقیقت در موارد غیر مخصوص نظیر «امور الهی و وحیانی» و کاستن از احتمال خطا و اشتباه و «پی آواز حقیقت» دویدن می باشد. یاری  گرفتن از آرا و نظرات دیگران برای روشن ساختن فضاهای مه آلود در تصمیم سازی ها و اهتمام برای انجام دادن امور

اهمیت مشورت: مشورت نمودن با دیگران و مشخصاً اشخاص صاحب نظر چنان مهم است که در قرآن در سوره ای که به نام «شورا» مرسوم است، شورا در ادامۀ اجابت ندای پروردگار و اقامۀ نماز و در کنار انفاق از داشته ها ذکر شده است: «والذین استجابوا لربهم و اقاموا الصلوۀ و امرُهم شوری بینهم و ممّا رزقناهم ینفقون» (شوری، 38). پیامبر اکرم (ص) در اغلب امور که مربوط به مناسبات سیاسی و اجتماعی جامعه و امّت بود با اطرافیان مشورت می کرد حتی وقتی در جنگ اُحد، مشورت با اصحاب پیامد مطلوبی به همراه نداشت باز پیامبر (ص) به مشورت مأمور می شود و ضرر و زیان حاصل از مشورت، مانع از تداوم مشورت خواهی توسط پیامبر (ص) نمی گردد و خداوند می فرماید: «وشاورهم فی الامر فاذا عزمت فتوکّل علی الله انّ الله یحب المتوکلین...» (آل عمران، 159) و در جنگهای بعدی نیز نظیر احزاب و تبوک و ... و نیز سایر اقدامات و تصمیم گیری ها حضرت (ص) همواره مشورت می کند و مشورت نمودن حضرت (ص) نیز صرفاً به عنوان دلجویی و جلب رضایت دیگران نیست که فقط حالت تعارف داشته باشد بلکه  عملاً نیز به نظرات دیگران حرمت می نهاد و آنها را در عمل انجام می داد و با این روش جامعه را به سوی شکوفایی و خودباوری سوق می داد. و در هر حال ارزش مشورت به خاطر ناکامی ها و نامرادی های حاصل از نظرخواهی دیگران نادیده گرفته نمی شد و زیانهای گذرا هر چند پرهزینه، اصل را مخدوش نمی ساخت.

نتایج و رهاوردهای شورا:

از نتایج و ثمرات مبارک شورا می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

1- شناخت لغزشگاهها و مواضع خطا و اشتباه:

مشورت با دیگران موجب می شود نقاط ضعف و موارد و مواضع لغزش و اشتباه آشکار شوند و نیز از انجام دیگر بارِ اشتباهات پیشین جلوگیری می شود. امیرالمومنین (ع) می فرماید: «ما ضلّ من استشار»، (غرر الحکم، ج 6، ص 64) و نیز می فرماید: «من استبدّ برایه زلَّ»، (غررالحکم، ص 347، حدیث 5990)

2- دستیابی به راهکارهای مطلوب و مناسب:

مشاوره با اشخاص مجرّب و صاحب نظر موجب می شود که در اثر تضارب آرا و تعاطی افکار نظرات، فربه تر و بالنده تر شوند و به سمت راهکارهای مطلوب و نتیجه بخش پیش روند. پیامبر اکرم (ص) می فرماید: «من اراد امراً فشاور فیه و قضی، هُدی لاَرشد الامور»، (تفسیر الدّر المنثور، ج6، ص 10)

3- القای احساس مسؤلیت:

مشاوره موجب القای حسّ مسؤلیت و توجّه به مسائل دیگران می شود و آدمی را از فرو رفتن در حصار تنگ خودی و انانیت باز می دارد. توجّه به زندگی، مسائل و مشکلات دیگران «منِ» انسان را وسعت    می بخشد و حسّ مسؤلیت را تقویت می کند.

4- توسعه آزاداندیشی:

شورا و مشورت موجب تقویت گرایش به آزاداندیشی و خروج از چهارچوبهای مألوف و متداول می گردد. نظرات صائب به گونۀ نو و بی سابقه مطرح می شود و احیاناً نظرات پیشین رسوب یافته که به ناحق برای خود جایگاه ثابتی یافته بودند زدوده می شوند.

5- مهار نفس و کنترل نخوت و خودبینی:

شورا از طرفی موجب القای خودباوری و اعتماد به نفس می گردد و از طرفی چون نظرات در معرض نقد و احیاناً ردّ و تخدیش واقع می شوند غرور و خودبینی را مهار می کند و مانع طغیان نفس و در ادامه، توهّمِ صائب و نقدناپذیر بودن آرا و نظرات می گردد. پیامبر (ص) می فرماید: «لا وحدۀ اوحشُ من العُجب و لا مظاهرۀَ اوثق من المشاوره»، (تفسیر نورالثقلین، ج 1، ص 404) و علی (ع) نیز می فرماید: «من اعجب برایه ملکه العجز»، (غررالحکم، ص 39، حدیث 7111)

6- پیشگیری از ندامت و پشیمانی:

مشاورت، امکان و احتمال حسرت و ندامت را در اخذ و اجرای نظرات کاهش داده و از تأسف و تأثّر اخذ تصمیمات نسنجیده و حساب نشده می کاهد. کسی که مشورت می کند و تصمیمی می گیرد در هر حال کمتر دچار عذاب وجدان و ناراحتی می گردد. امیرالمومنین (ع) می فرماید: «مکتوبٌ فی التورۀ من لَم یستشریندَم»، (مستدرک الوسائل، ج 8، ص 341)

7- بهره گیری از تجارت و نظرات دیگران: مشورت موجب می شود که عصاره و چکیده دانش و تجارب دیگران در اختیار مشورت کننده قرار گیرد و بعضاً از حاصل یک عمر بلکه رهاورد زندگی و تاملات چند نفر برخوردار شود.

8- دستیابی به آرا و نظرات بدیع و تازه: مشورت و نظرخواهی از دیگران موجب بالنده شدن افکار و طی نظرات نو می گردد. علی علیه السلام می فرماید: «اضربوا بعض الرای ببعض یتولّد منه الصواب»، (بحار الانور، ج 146، ص 41) باز آن حضرت می فرماید: «خوافی الآراء تکشفها المشاوره»، (غررالحکم، ص 44، حدیث 10072)

9- نیل به اهداف و خواسته ها:

مشورت راه را برای نیل به اهداف هموارتر می سازد و موجب دفع و رفع موانع می گردد علی (ع)  می فرماید: «من استشار العاقل مَلک»، (هر کس با عاقل مشورت کند، خواستۀ خود را به دست می آورد)، (غررالحکم، حدیث: 10079)

باز آن حضرت (ع) می فرماید: «مشاورۀ الحازم المشفق ظفر»، (مشورت با شخص دوراندیش و نیکخواه موجب نیل به پیروزی است)، (غررالحکم، ج6، ص 146) امام صادق (ع) نیز می فرماید: «لن یهلک امراءٌ عن مشورۀ»، (هیچکس با مشورت به ورطه هلاکت نمی افتد)، (اختصاص مفید، ص 246)

10-  مشورت موجب آسایش و راحتی می گردد:

علی (ع) می فرماید: «المشاوره راحۀ لک» ، (غررالحکم، ج 12، ص 66)

در خاتمۀ این بخش از موضوعِ مشورت ، به حدیثی دلنشین و ارزشمند که قابل تامّل است و به آسانی در ذهن تثبیت می گردد اشاره می شود که می فرماید: «بئس الاستعداد الاستبداد»، خودرایی و استبداد بد آمادگی و قابلیتی است که موجب تبعات پرهزینه و جبران ناپذیر می گردد.

                                                                                                الحمدلله رب العالمین