از نشانه های سلامت معنوی و از شُئون و شُقوق حکمت در این رابطه ، عدالت می باشد . امام علی (ع) می فرماید:"اَلعَدلُ أَفضَلُ مِنَ الشَّجاعَةِ لأَنَّ النّاسَ لَوِ استَعمَلُوا العَدلَ عُموما فى جَميعِهِم لاَستَغنَوا عَنِ الشَّجاعَةِ"؛عدالت بهتر از شجاعت است زيرا اگر مردم همگى عدالت را درباره همه بكار گيرند از شجاعت بى نياز مى شوند.(ابن ابی الحدید ، شرح نهج البلاغه ،ج:20، ص:333)

معنای عدل :"هر آن چیزی است که فطرت انسان حکم به استقامت و درستی آن نماید"، (ابن منظور ،محمد بن مکرم ،لسان العرب،ص:٤١٤)

معنای اصطلاحی آن نیز رعایت حقوق دیگران در برابر ظلم و تجاوز می باشد از این رو عدل را به معنی «اعطاء کل ذی حقٍ حَقَّه» گرفته اند .(خوادیان دامغانی، سیمای عدالت در قرآن و حدیث،ص:27)

علی (ع) در تعریف عدالت می‌‌فرماید: "الْعَدْلُ يَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا"، عدالت کارها را بدانجا که باید، می‌‌نهد.(نهج البلاغه،حکمت:437)

مولانا با اقتباس از سخن امام (ع) می گوید:

عدل‌ چِه‌ بوَد، آب دِه اشجار را                           ظلم‌ چِه‌ بوَد، آب دادن خار را

عدل وضع نعمتى در موضعش                            نه بهر بيخى که باشد آبکش

ظلم چه بوَد وضع در ناموضعى                           که نباشد جز بلا را منبعى

                                                                                     مثنوی ، دفتر پنجم

عدل چِه‌ بوَد، وضع اندر موضعش                    ظلم چِه‌ بوَد، وضع در ناموضعش

نیست باطل هر چه یزدان آفرید                      از غضب وز حلم وز نصح و مکید

                                                                                        مثنوی معنوی ،دفتر: ششم

ابن مسکویه در بیان جایگاه اخلاق می نویسد: "عدالت جزئی از فضیلت نیست، بلکه خود تمام فضیلت است" ،(تهذیب الاخلاق و تطهیرالاَعراق،ص:128)

خواجه نصیر الدین طوسی نیز می گوید: در بین فضائل، هیچ فضیلتی کاملتر از فضیلت عدالت نیست.(اخلاق ناصری ،ص:95)

امام خمینی در تعریف عدالت قریب به مضمون فوق می نویسد: «بدان که عدالت عبارت است از: حد وسط بین افراط و تفریط و آن از امّهات فضایل اخلاقیه است؛ بلکه عدالت مطلقه، تمام فضایل باطنیه و ظاهریه و روحیه و قلبیه و نَفْسیه و جسمیه است»،( شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص:۱۴۷)

حضرت فاطمه (س) در خطبۀ فدکیّه در تبیین ضرورت و رهاورد عدالت می فرماید:"فَفَرَضَ اللّه‏ُ الايمانَ تَطهيرا مِنَ الشِّركِ... وَ العَدلَ تَسكينا لِلقُلوبِ"؛(خداوند ايمان را براى پاكى از شرك... و عدل و داد را براى آرامش دل‏ها واجب نمود.) ،(صدوق، من لا یحضره الفقیه ، ج:3 ، ص:568 و:صدوق ، علل الشرايع ،ج:1، ص:248، ح: 2)

در قرآن کریم ، عدالت در رفتار  زمینه ساز نیل به تقوا است: «وَ لا یَجرِمَنَّکُم شَنَئانُ قَومٍ عَلیٰ اَلّا تَعدِلُوا اِعدِلوا هُوَ اَقرَبُ لِلتَّقویٰ»،(و البته شما را نباید عداوت گروهی بر آن دارد که از راه عدل بیرون روید، عدالت کنید که به تقوا نزدیکتر [از هر عمل] است)،(مائده ،8) .

عدل از منظر کلامی نیز جزو اصول مذهب امامیّه به شمار می رود به این معنا که "خداوند هرچه فرموده و هر حق که برای هر کس نهاده بر اساس عدالت" است.

 دور فلکی یک سره بر منهج عدل است                      خوش باش که ظالم نَبَرَد راه به منزل

                                                                                                                حافظ،غزل:304

پیامبر(ص) می فرماید: "بِالْعَدْلِ قامَتِ السَّماواتُ وَ الاَْرْضُ "، همه اجزای جهان به عدل نهاده شده است.(ابن ابی جمهور ،عَوالِی اللَّئالی العَزیزیة فی الأحادیث الدّینیة ،ج:4،ص:103) 

آسمانها ز عدل برپا شد                           و اَنجُم از عدل، عالم آرا شد

وین سُرادِق که بی‌ حسابستی              عدل اگر نیستی، خرابستی

                                                                          ملک‌الشعرای بهار 

در قرآن کریم، بیش از 10 بار در باب عدالت‌ورزی سفارش شده است از جمله به پیامبر (ص) می فرماید: "وَقُل آمَنتُ بِما أَنزَلَ اللَّهُ مِن كِتابٍ ۖ وَ أُمِرتُ لِأَعدِلَ بَينَكُمُ " ،(و بگو که من به کتابی که خدا فرستاد [قرآن] ایمان آورده‌ام و مأمورم که میان شما به عدالت حکم کنم )،(شوری، 15) همچنین می فرماید : "وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ"،(و چون حاکم بین مردم شوید، به عدالت داوری کنید)، (نساء، 58).

هر چه نه عدلست چه دادت دهد                    و آن چه نه انصاف به بادت دهد

عدل بشیریست خرد شاد کن                         کارگری مملکت آباد کن

مملکت از عدل شود پایدار                              کار تو از عدل تو گیرد قرار

                                                                                       نظامی ، مخزن الاسرار

قرآن یکی از اهداف بعثت پیامبران را عدالت می‌‌داند:"لَقَد أَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَيِّناتِ وَأَنزَلنا مَعَهُمُ الكِتابَ وَالميزانَ لِيَقومَ النّاسُ بِالقِسطِ" ،(به راستى [ما] پيامبران خود را با دلايل آشكار روانه كرديم و با آنها كتاب و ترازو را فرود آورديم تا مردم به انصاف برخيزند)، (حدید، 25)

با بررسی آیات قرآن و سیره و سخنان پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) معلوم می شود عدالت از بنیان‌های یک جامعه است و برپا کردن جامعه‌ای ایده‌آل و مطابق با فرمان‌ الهی جز از راه عدالت میسَّر نیست. از امام صادق روایت شده است: "اِنَّ النّاسَ يَستَغنونَ اِذا عُدِلَ بَينَهُم ..." ؛(اگر در ميان مردم عدالت برقرار شود، همه بى‏ نياز مى ‏شوند...)،(كافى ، ج: 3، ص: 568، ح: 6) بدین معنا که اگر فرصت‌ها و امکانات میان آدمیان به گونه‌ای توزیع شود که برای همه امکان دسترسی به آنها فراهم باشد،قادر خواهند بود استعدادها و توان‌های نهفته خود را آشکار کنند و از این طریق هرکسی احساس رضایت مندی نسبی از وضعیت خود در اجتماع خواهد داشت. 

از ملاکهای عدالت همان است که اصطلاحاً در اخلاق ، قاعدۀ طلائی (Golden Rule) گفته می شود یعنی هرچه برای خود می پسندیم برای دیگران هم بپسندیم . رسول اکرم(ص) می فرماید:اَعدَلُ النّاسِ مَن رَضِىَ لِلنّاسِ ما يَرضى لِنَفسِهِ وَ كَرِهَ لَهُم ما يَكرَهُ لِنَفسِهِ؛عادل‏ترين مردم كسى است كه براى مردم همان را بپسندد كه براى خود مى‏ پسندد و براى آنان نپسندد آنچه را براى خود نمى ‏پسندد.(صدوق ،من لا یحضره الفقیه ،ج: 4 ،ص: 395 و: نهج الفصاحه ،ص: 220، ح: 340) و می فرماید:"مَن صاحَبَ الناسَ بالَّذى یُحِبُّ اَن یُصاحِبُوهُ کانَ عَدلاً"؛هر که با مردم چنان رفتار کند که دوست دارد آنها با او آنگونه رفتار کنند، عادل است.(کراجکی طرابلسی ، کنزالفوائد ،ج:2 ،ص:۱۶۲)

یاد دارم ز پیر دانشمند                             تو هَم از من به یاد دار این پند

هر چه بر نفس خویش نپسندی               نیز بر نفس دیگری مپسند

                                                                             سعدی ،مواعظ،قطعه:78