مولانا در مثنوی ،  زن را مظهر جمال و زیبائی خدا می داند:

پرتو حقّست آن معشوق نیست
خالِقست آن گوئیا، مخلوق نیست

همچنین زن را مایه نشاط، امید، پویایی و عشق می‌داند و ضمن حکایتی می گوید: هر مرد به امید و عشق زن به تکاپو می‌پردازد:

ای بسا از نازنینان خارکش
بر امید گلعذاره ماهوَش

ای بسا حمال گشته پشت ریش                                                                                           از برای دلبر مه‌روی خویش  

مولانا در نقلِ گفتگوی اعرابیِ با همسرش می گوید :مِهرِ زن را در دل مرد سرشته اند؛ زن بدونِ گریه دلرباست و گریه ؛محبت زن را در دل مرد؛ بیشتر می کند:

گریه چون از حد گذشت و های های
زو که بی گریه بُد او خود دلربای

شد از آن باران، یکی برقی پدید
زد شراری در دلِ مردِ وحید

مرد در حالت عادی دلباخته زیبایی زن هست و ناز و غرورش را به جان می خرد؛ چه رسد به اینکه زن نزد او اظهار علاقه بل بندگی هم بکند:

آنک بنده روی خوبَش بود مرد،
چون بُوَد چون بندگی آغاز کرد؟

آنک از کبرش دلت لرزان بود،
چون شوی چون پیش تو گریان شود؟

آنک از نازش دل و جان خون بود،
چونک آید در نیاز او، چون بود؟

خداوند در قرآن می فرماید :مهر زنان را در دلتان آراسته ایم و ایشان مایه  تسکین و آرامش شمایند!

زیّن للناس حق آراستست
زانچ حق آراست چون دانند جست؟

چون پی یَسکن الیهاش آفرید
کی تواند آدم از حوا بُرید

رُستم و حمزه سهل است، پیامبر اکرم(ص) هم با هم کلام شدن با عایشه، آرامش می یافت:

رُستم زال ار بوَد وز حمزه بیش
هست در فرمان اسیر زال خویش

آنک عالم مستِ گفتش آمدی
“کَلّمینی یا حُمیرا” می‌زدی

در سیره  پیامبر اکرم(ص) برخلاف عرف رایجِ جاهلی ، رفتاری بغایت مهرآمیز با همسر می بینیم.

مولانا می گوید: قدرت زنان، پنهانی است. ظاهرا مرد قوی تر است ولی به وافع ، زن قدرت بیشتری دارد:

ظاهرا بر زن چو آب ار غالبی
باطنا مغلوب و زن را طالبی

و این مِهر در فطرت ؛ سرشته شده و همان طور که در حدیث نبوی آمده است: خشونت و غضب با زنان، نتیجۀ خروج از فطرت انسانی است:

این چنین خاصیتی در آدمیست
مهرﹾ حیوان را کَمَست؛ آن از کمیست

گفت پیغامبر که: زن بر عاقلان
غالب آید سخت و بر صاحب‌دلان

باز بر زن جاهلان، چیره شوند
زانک ایشان تند و بس، خیره روند

کم بودﹾشان رقّت و لطف و وداد
زان که حیوانیست غالبﹾ بر نهاد

مهر و رقت وصفِ انسانی بوَد
خشم و شهوت وصفِ حیوانی بوَد