رسول گرامی ( ص ) انسان بسیار والایی بود که در فتح آفاق تجرّد و تسخیر آفاق و عوالم باطنی بر جمیع مراتب و مدارج کمال نائل آمده بود ؛ چنانکه سعدی گوید :

                                                                                         سعدی ؛ دیباچه گلستان

پای بر قله دانش و خرد نهاده بود و سر بر آستان جانان می سائید ؛ معجزه اش لبخند بود

و مهربانی ؛شفقت و رحمت ؛مدارا و رواداری

 شفیعٌ مطاعٌ نبیٌ کریم                                  قسیمٌ جسیمٌ بسیمٌ وسیم

                                                                            سعدی ؛ دیباچه گلستان

خشت زیر سر و بر تارک هفت اختر پای           دست قدرت نگر و منصب صاحب جاهی

                                                                                               حافظ ؛ غزل:488

مشرکان گفتند: «لولا نزِّل هذا القران علی رجلٍ من القریتین عظیم» ؛(زخرف ؛31) فلان ثروتمند ساکن مکه یا مدینه یا طائف را عظیم می‏ دانستند، از نظر قرآن عظمت به خُلق است نه مال، و رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از این خلق عظیم برخوردار است.

رسول اکرم (ص) در ارتباط با خود به جمیع مراتب و فتوحات معنوی و چنانکه در ابتدای مقاله اشاره شد : به علو کمال و کمال علو نایل آمده بود و نسبت به دیگران نیز ز چنان رافت و رحمتی برخوردار بود که خداوند با عنوان و عبارت "رحمه للعالمین "توصیف فرموده است :

ای رستخیز ناگهان وی رحمت بی منتها                        وی آتش افروخته در بیشه اندیشه ها

                                                                                                    دیوان شمس؛غزل:1

 مولانا پیامبر (ص) را خضر وقت می داند و می گوید:

 خضر وقتی غوث هر کشتی توی             هم‌چو روح‌الله مکن تنها روی

پیش این جمعی چو شمع آسمان              انقطاع و خلوت آری را بمان

                                                                          مثنوی ؛ دفتر چهارم

خضر در روایات زنده است و مظهر طراوت و سرسبزی . پیامبر (ص) نیز مظهر طراوت و شکوفایی است و پیروی از حضرت (ص) موجب جلای جان می گردد.

همنشینی مقبلان چون کیمیاست              چون نظرشان کیمیایی خود کجاست؟

                                                                                   مثنوی ؛ دفتر اوّل

56 بیت از مثنوی با " گفت پیغمبر " شروع شده و احادیث نبوی را مطرح و تفسیر کرده است از نظر مولانا پیامبر (ص) "سپهدار غیب" است و نامش : "نام جمله انبیا" . سخنش نیز "دُرّ معنی سفتن " (دفتر دوّم ؛ بیت:2613) می باشد.از جملهِ موارد در شرح آیات آغازین سوره مزّمل گوید:

هین قم اللیل که شمعی ای همام                شمع اندر شب بود اندر قیام

خداوند به آن حضرت می فرماید: تو هرگز خاموش نمی‏ شوی، و اگر بخواهند نور تو را خاموش کنند خداوند مانع می‏ شود: «
يُريدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ يَأْبَي اللَّهُ إِلاَّ أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ»؛(توبه، 32) یا «وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ» ؛(صف، 8)این سراج منیر، پیوسته روشن و روشنگر جهانیان است.

پیامبر (ص) شمع بود و چراغ ، روشنی می بخشید و گرمی . شمع آب می شود و روشنی می بخشد ؛ پیامبر نیز اینگونه بود

شمع شو شمع که خود را سوزی                 تا بدان بزم کسان افروزی

با بد و نيک نکوکاري ورز                               شيوه ياري و غمخواري ورز

                                                                               هفت اورنگ؛جامی

قرآن در توصیف حضرت ( ص) می فرماید : "«لَعَلَّکَ باخِعٌ نَفْسَکَ أَلّا يَكُونُوا مُوْمِنِينَ»" ؛(شعراء ؛3) در نهایت دلسوزی نسبت به معیشت و هدایت همنوعان بود

در آیه ای دیگر در وصف آن حضرت(ص)فرماید: « لَقَد جاءَكُم رَسولٌ مِن أَنفُسِكُم عَزيزٌ عَلَيهِ ما عَنِتُّمحَريصٌ عَلَيكُم » ؛(توبه؛128)پیامبری برای هدایت شما آمده است که مشکلات کوچک شما برای وی بزرگ است ؛ رنج و محنت شما بیشتر از شما او ناراحت می کند . آلام و مرارتهای شما برای او سنگین تر از خودتان است . بیشتر ازخودتان نسبت به شما دلسوز و مهربان است

من غم تو می خورم تو غم مخور                            بر تو من مشفق ترم از صد پدر

                                                                                       مثنوی معنوی ؛دفتر اول

پدر امت است و رحمت خدا بر عالمیان !

گفت پیغمبر شما را ای مهان                                چون پدر هستم شفیق و مهربان

زآن سبب که جمله اجزای منید                             جزو را از کل چرا برمیکنید

                                                                                     مثنوی معنوی ؛دفتر سوم

دیگران را جزیی از خودی دانست و خودش را در هیچ موقعیتی چه در اوایل رسالت و بعثت که در تنگنا بودند و چه در اواخر که در اوج قدرت بود ؛ متمایز از دیگران نمی دید . برای خود امتیاز علیحده ای در نظر نمی گرفت ؛ در ایثار و نثار خودش را مقدم می داشت نه استئثار و ویژه خواری! مظهرمهر بود و موجب انس و الفت ؛چنانکه قرآن در آیه103 سوره آل عمران می  فرماید نیز در سوره مائده شیطان را موجب عداوت و دشمنی معرفی می کند:«  إِنَّما یُریدُ  الشَّیْطانُأَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُالْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ »؛ (مائده؛91)آن بزرگوار(ص)مظهر رافت و رحمت بود در مقابل عداوت و شیطنت.

پیشه‌اش انــــدر ظهور و در کمون             اهــــــــــد قومی انهم لا یعلمون  

ای مسلمان خود ادب انـــدر طلب              نیست الا حمل از هــــــر بی ادب 

ز آتش این ظـــالمانست دل کباب              از تو جمله «اهـد قومی» بد خطاب

                                                                                     مثنوی ؛ دفتر ششم

اشاره شد آن حضرت (ص) مانند خورشید عالمتاب بود که به همه جا روشنی می بخشید و مانند باران که طراوت می بخشید ولی برای بهره گیری   مطلوب از آن جان گرایی قابلیت ها فرق می می کرد و می کند

شاخ خشک و تر قریب آفتاب                            آفتاب از هر دو کی دارد حجاب

لیک کو آن قربت شاخ طری                              که ثمار پخته از وی می خوری

                                                                                  مثنوی معنوی ؛دفتر سوم

شاخ با طراوت با استفاده از خورشید سر سبزتر می شود ولی شاخ خشک ، سبز نمی شود باران به همه جا می بارد ولی باغ را سرسبز می کند .

باران که در لطافت طبعش خلاف نیست        در باغ لاله روید و در شوره زار خس

                                                                                     سعدی؛گلستان؛باب اول

پیامبر(ص) نیز نسبت به معرفت و قابلیت انسانها تاثیرگزاری متفاوت دارد .قرآن می فرماید :«وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدى لا یَسْمَعُوا وَ تَراهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ وَ هُمْ لا یُبْصِرُونَ »؛( و اگر آنها را به هدایت فرا خوانید، سخنانتان را نمى شنوند; و آنها را مى بینى به تو نگاه مى کنند، اما در حقیقت نمى بینند!) ؛(اعراف؛198) می فرماید:به تو نگاه می کنند ولی آنگونه که سزامند توست نمی بینند .

دیدن روی تو را دیده جان بین باید                            وین کجا مرتبه چشم جهان بین من است

                                                                                                دیوان حافظ؛غزل:52

سعدی گوید: سبحان الله دوران با خبر در حضور و نزدیکان بی بصر دور؛(گلستان؛باب دوم)

خدا می‏ فرماید: این سراج منیر را نه تنها برای مؤمنان که برای همه مردم فرستادم گرچه در آیه بعد می ‏فرماید: مؤمنان را بشارت بده و این بشارت خاصّ است: «وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنينَ بِأَنَّ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ فَضْلاً کَبيراً»؛(احزاب، 47) تو مبشّر جهانیان هستی امّا تنها مؤمنان از تو استفاده کرده آنان را به رحمت خاصه نوید می‏دهی و گرنه توده انسانها از خُلق و سبک زیست مردمی‏ تو بهره می‏برند، هر چند به راه نیایند، حد اقل از تیرگی آنها کاسته می شود.

حدیث دلنشینی از رسول اکرم(ص)نقل است که رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) [بعد از بازگشت از سفر ] وارد منزل شد  و فرمود: «إنّی أَشَمُّ رَائِحَةَ الرَّحْمَنِ مِنْ جَانِبِ الْیَمَنِ»یا««إنّی أَشَمُّ رَائِحَةَ الرَّحْمَنِ مِنْ قِبَلِ الْیَمَنِ»

اویس در یمن بود و پیامبر(ص)را زیارت نکرد ولی در همانجا رسول اکرم را به چشم دل می دید ولی شاید کسانی هم بودند که در محضر پیامبر (ص)حضور داشتند ولی آن جان گرامی را آنگونه که باید؛نمی دیدند . ابوسعید گوید: