هو
یقیناً دامنۀ عقول بشری از ادراک تمام ابعاد وجودی و رسیدن به کُنه شخصیت بانوی دو سرا حضرت فاطمه زهرا (س) عاجز و قاصر است. بهترین و قابل اعتمادترین راه برای شناختن فاطمه (س) توجه به توصیفاتی است که در قرآن مجید و سخنان معصومین علیهم السلام در وصف آن حضرت (س) آمده است خدایش «کوثر» خواند و پدرش «ام ابیها». کسی که اگر علی (ع)- آبروی هستی و نسخۀ مفردۀ عالم آفرینش- نبود همسر و همتایی در عالم تا قیام قیامت نداشت آنگونه که امام صادق ( ع) می فرماید : « لولا علی لمّا لها کفواً علی وجه الارض الی یوم القیام آدم و من دونه » مجلسی (ره) می نویسد با توجه به این حدیث می توان نتیجه گرفت : مقام فاطمه (س) از پیامبران اولوالعزم به استثنای رسول اکرم (ص) نیز والاتر بود و علی (ع) در نامه به معاویه آن حضرت (س) را بهترین زنان عالم نامید : « منّا خير نساء العالمين » (نهج البلاغه، نامه 28) مادری که در محراب عبادت و در رکوع و سجود راز و رمز عبودیت را در گوش جان فرزندانش نجوا می کرد و گاه تا سحر به دعا و نيايش مي پرداخت و از اين رهگذر سلامت و سعادت مومنان و امّت پدرش را از خداوند طلب می کرد و از بذل مال و داشته در راه رفاه بندگان خدا به هیچ روی دریغ نمی کرد، کار در منزل را با خدمتکارش تقسیم کرده بود و هر روز یکی مشغول به کار می شد و دیگری استراحت می کرد و در شب عروسی ، پیراهن خود را به سایل می بخشد ، درآمد فدک تماماً وقف دیگران است که : «آنکه رست از فلک فدك چه کند؟ » و در خانه ای گلین و کوچک فرزندانی بزرگ می کند که تا هستی هست فخر عالم و آدمند .
غذایش نان جو ، اندوه مردم لباسش کهنه و فرش حصیری
آن حضرت بنا به احادیث متواتر ماثور از معصومین « « سیده نساء عالمین » می باشد ( اصول کافی ، ج 1 ، ص 458) و از مصادیق « کلمات » الهی که قرآن می فرماید : «قل لو کان البحر مداداً لکلمات ربی لنفد البحر قبل ان ینفد کلمات ربّی و لوجئنا بمثله مداداً »، ( بگو اگر دریا برای [نوشتن] کلمات پروردگارم مرکب باشد، بی شک آن دریا،پیش از به پایان رسیدن کلمات پروردگارم، به پایان می رسد ، حتی اگر همانند آن [دریا] را به کمک آوریم)، (کهف، 109) و معصوم (ع) در تفسیر «کلمات » می فرماید : « و نحن الکلمات التی لايُدرَک فضائلها و لاتُستقصی»، ( ما آن کلماتی هستیم که فضیلت هایش قابل ادراک و شمارش نیست ) ،( احتجاج ، ج 2 ، ص 454)
و در این جمع ، « فاطمه » نیز فاطمه نامیده شده ، چرا که خلق از شناختش عاجز و قاصرند .
و هم به اوج قدس ناموس اله کی رسد فهم که نعت بانوی خلوت کبریا كند
ناطقه مرا مگر روح قدس مدد کند . تا که ثنای حضرت سیده نساء کند
آیت اله غروی اصفهانی
فاطمه (س) جلوه ای از نور عظمت خداوند و «کوکب درّی بین نساء اهل الدنیا» می باشد . (اصول کافی، ج 1 ، ص 195 ) و همانگونه که قرآن تجلی خداوند می باشد ( نهج البلاغه ، خ 147) فاطمه (س) نیز جلوه ای از خداوند است و در مفهوم کلی نیز قرآن صورت مکتوب انسان کامل و انسان کامل نیز تجسم عینی و خارجی قرآن است . هر دو « کلمه الله» هستند یکی تدوینی و دیگری تکوینی .
شعّت فلا الشمس تحكیها و لاالقمر زهراء من نورها الاکوان تزدهر
محبولة من جلال الله طینتها یُرفّ لطفاً علیها الصون و الخفر
سيد محمد هاشمي گلپايگاني
در قرآن کریم آیات متعددی به مناقب و جلالت والا و منحصر به فرد حضرت زهرا (س) اشاره دارند از جمله : آیه تطهیر – آیه سی و سوم از سوره ی سی و سوم – که می فرماید : « انّما یرید الله لیذهب عنکم الرّجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا»، ( همانا خداوند می خواند که از شما اهل بیت هر پلیدی [احتمالی /شک و شبهه] را بزداید و شما را چنانکه باید وشاید پاکیزه بدارد ) ، (احزاب 33) که علما و مفسران شیعه به اتفاق، نظر دارند که مراد از اهل بیت در این آیه ، «خمسه طیبه» می باشد و محور این جمع فاطمه (س) می باشد : « هُم فاطمه و ابوها و بعلها و بنوها». « حسکانی » در « شواهد التنزیل» بیش از 130 حدیث در این رابطه نقل کرده. از عالمان اهل سنت نیز «مسلم» در «صحیح» «احمد بن حنبل» در « مسند » ، «سیوطی» در تفسیر « الدّر المنثور» و .... اشاره کرده اند که مراد از اهل بیت در این آیه ، پیامبر اکرم (ص)، علی (ع) ، فاطمه (س) و حسنین (ع) می باشند. سورۀ « دهر » گواهی بر ایثار و نثار بانوی دو سرا می باشد که همراه با همسرش و خدمتکارشان « فضه » هر کدام سه قرص نان در سه روز به « مسکین و یتیم و اسیر» بخشیدند و 19 آیه در تکریم و پاسداشت انفاق و اطعامشان نازل شد.
وحی و نبوتش نسب، جود و فتوتش حسب قصه ای از مروتش سوره «هل اتي» کند
آيت اله غروي اصفهاني
آيه «ذالقربي»، (سوره روم، آیه 38) و آیه «مودت »، (سوره شوری، آیه 23) به جایگاه فاطمه (س) نزد پیامبران (ص) و نزدیکی و قرابتش به پدر (ص) دلالت دارد . آیۀ : « فی بیوت اذن الله ان تُرفع و یُذکر فیها اسمه یسبح له فیها بالغدوّ و الاصال» ، ( در خانه هایی که خداوند فرمان داده است که گرامی داشته و نامش در آنها یاد شود، در آن بامدادان و شامگاهان نیایش او گویند ) ، (نور ، 36) به جایگاه رفیع خانه علی و فاطمه علیهما السلام نزد خداوند دلالت می کند . سوره «کوثر» به خیر کثیر و رو به تزاید بودن فاطمه (س) تصریح دارد و آیه «مباهله » (آیه 61 سوره آل عمران ) بالاترين و ارزشمند ترین فضیلت ها را برای آن حضرت اثبات می کند.
سوره مباركه «قدر» نيز فضيلتي ديگر: در تفسیر شریف «فرات کوفی» از امام صادق (ع) نقل می کند که : « قال حدّثنا محمد بن القسم بن عبید معنعناً عن ابی عبدالله علیه السلام قال : انا انزلناه فی لیله القدر – اللیله فاطمه و القدرُ الله فمن عرف فاطمه حق معرفتها فقد ادراک لیله القدر – لیله القدر خیرٌ من الف شهر یعنی خیرٌ من الف مؤمن و هی امّ المؤمنین – تنزّل الملائکه و الرّوح فیها – و الملائکه المؤمنون الّذین یملکون علم آل محمد (ص) و الرّوح القدس هی فاطمه - باذن ربّهم من کل امر . سلام هی حتی مطلع الفجر – یعنی حتّی یخرج القائم» از اسرار وجودی فاطمه (س) ظهور حقیقت « لیلة القدر » در آن حضرت (س) می باشد. علامه حسن زاده حدیث فوق را اینگونه به نظم کشیده است .
امام صادق آن قرآن ناطق یکی تفسیر همچون صبح صادق
بفرموده است و بشنو ای دل آگاه كه ليله فاطمه است و قدرالله
چون عرفانش به حق گرديد حاصل به ادراک شب قدرید نایل
دگر این شهر نی ظرف زمان است که مؤمن رمزی از اسرار آن است .
ملائک آن گروه مومنین اند که اسرار الهی را امین اند
مرآنان را بود روح مؤید که باشد مالک علم محمد
مراد روح هم که روح قدسی است جناب فاطمه حورای انسی است
بود آن لیله پر ارج و پر اجر «سلام هی حتّی مطلع الفجر»
هزار و یک نکته ، نکته اول
حدیث دیگری در کتاب اصول کافی نقل شده است که شخصی نصرانی باطن آیات : «حم . والکتاب المبین. انّا انزلناه فی لیله مبارکه انّا کنّا منذرین . فیها یُفرق کلّ امر حکیم » (دخان ، 1-4) را از امام کاظم (ع) می پرسد حضرت (ع) در پاسخ می فرماید : « حم » محمد (ص) است و « کتاب مبین » امیرالمؤمنین علی (ع) . اما « لیله » فاطمه (س) می باشد . اینکه چگونه فاطمه (س) ظهور حقیقت لیله القدر محسوب می شود می توان گفت: در عرفان ، سیر در قوس نزولی موجب مقید و محدود شدن وجود می شود اما در قوس صعود که سیر از تاریکی عالم طبیعت و ناسوت به سوی باطن و ملکوت هستی است در واقع خروج از ظلمت به سوی نور است . از این رو در قوس نزول از سیر به "لیالی " یاد می شود که کنایه از حدّ و قید است اما در قوس صعود چون وجود بر اثر سیر حبّی پیوسته در حال خروج از حدود ظلمانی به سوی نور و روشنایی است از آن به « ایام » و روزها تعبیر می شود . از آنجا که انسان کامل « کون جامع » می باشد هم «لیله القدر » و هم «یوم الله » محسوب می شود آنگونه که علامه حسن زاده آملی در دیوان اشعارش گوید :
نزول اندر قیود است و حدود است صعود اندر ظهور است و شهود است
خروج صاعد از ظلمت به نور است که یوم است و همیشه در ظهور است
چو صاعد دم به دم اندر خروج است پس او ایام در حال عروج است
چو عکس صاعد آمد عین نازل لیالی خوانی اش اندر منازل
شب اینجا یک نمودی از حدود است بسی شبها که در طول وجود است
چنانچه روز رمزی از ظهور است ظهور است هر کجا مصباح نور است
شب قدر اندر این نشاه نمودی بود از لیلة القدر صعودی
چو ظلّ روز این جا روزها راست که یوم الله یوم القدر اینجاست
مرانسانی که باشد کون جامع شب قدر است و یوم اله واقع
علامه حسن زاده، دیوان اشعار،ص 365
بنابراین یکی از معانی «لیلة القدر » حقیقت انسان کامل است که پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام مصادیق آن هستند. ملك سليمان با آن عظمت ظاهري بر بال «غدّوها شهر و رواحها شهر آخر»، (سبا، 12) مستقر بود ولي پيامير اكرم (ص) بر شهبال «ليله القدر خير من الف شهر»، (قدر، 3) استوار است.
امام صادق (ع) می فرماید : وقتی در شب معراج خداوند خواست نماز را به حضرت پیامبر(ص) بیاموزد خطاب به وی فرمود : «اقرأ یا محمد نسبت ربک تبارک و تعالی « الله احد ، الله الصمد » و هذا فی الرّکعه الاولی ، ثمّ اوحی الله عزّ و جلّ الیه اقرأ ، به « الحمد لله» فقرأها مثل قرأ ، ثمّ اوحی الله: « انا انزلناه » فأنها نسبتک و نسبت اهل بیتک الی یوم القیامه»، ( اصول کافی ، ج 3 ، ص 458 ، ح 1 )
علامه حسن زاده آملی در نوشتار دیگری می فرماید : «لیلة القدر دارای مراتبی است از آنجا که منازل سیر حبّی وجود در قوس نزول به لیل و لیالی تعبیر می شود ، و در قوس صعود به یوم و ایام یاد می شود لذا عصمه الله الکبری حضرت فاطمه زهرا (س) همانگونه که لیله القدر است یوم الله نیز هست و به دلیل آنکه انسان کامل در عصر محمدی ظرف حقایق قرآنی، بلکه قرآن ناطق است پس می توان گفت یازده قرآن ناطق در لیله القدر مبارک حضرت فاطمه زهرا (س) فرود آمده اند و به همین جهت آن حضرت « ام الائمه » و «کوثر» خوانده می شود . (شرح فصّ حکمه عصمتیه فی کلمه فاطمیه، ص 260 ) امام خمینی (ره) در کتاب «آداب الصلوه» انسان کامل را حقیقت و باطن لیلة القدر می داند و می نویسد : حقیقة لیله القدر .... از مراتب وجود و تعینات غیب و شهود به اعتبار احتجاب شمس حقیقت در افق آنها، « لیل» تعبیر مي شود و بنابر آن «لیلة القدر » لیله است که حق تعالی به حسب جمیع شئون واحدیت جمع اسماء و صفات که حقیقت اسم اعظم است در آن محتجب باشد و آن ، تعیّن و بنیه ولّی کامل است که در زمان رسول خدا (ص) آن سرور دین ، پس از آن ائمه هدی واحداً بعد واحد می باشند . (آداب الصلوه ، ص 344-345) .
از وجوه تطبیق شب قدر به حضرت صدیقه کبری (س) می توان به موارد ذیل اشاره داشت : شب قدر در بین شبها مخفی است و تصریحی به کدامین شب بودن آن نشده است، قدر و منزلت حضرت زهرا (س) نیز مخفی است همانگونه که قبر و زمان شهادتش «نه خاک جای تو پیدا نه گاه پروازت » گوئی هاله ای از سرّ و راز آن حضرت را در بر گرفته است .
لیلة القدری و لیک قدر تو مجهول قدر تو نشناختند مردم دنیا
آیة اله غروی اصفهانی که به گفته آیت اله میلانی بزرگترین عالم شیعه در دویست سال اخیر پس از شیخ مرتضی انصاری می باشد و بزرگان متعبد ترین فیلسوف مسلمانش دانسته اند در وصف حضرت فاطمه (س)گوید :
حامل سرّ مستسر ، حافظ غیب مستتر دانش او احاطه بر دانش ماسوی کند
لیلة القدر اولیاء نور نهار اصفیا صبح جمال او طلوع از افق علا کند
قران در توصیف شب قدر می فرماید : « فیها یُفرق کل امر حکیم» ( دخان ، 4) حضرت فاطمه (س) نیز ملاک و میزان جداسازی حق از باطل و فیصله امور می باشد . پیامبر اکرم (ص) به حسنین (ع) می فرماید: «امّکما لسان المیزان » . و نیز رضایت و غضب فاطمه (س) ملاک خوشنودی و ناخشنودی خداوند می باشد «ان الله ليغضب بعضب فاطمه و يرضي لرضاها»، (شيخ مفيد، امالي، ص94).
شب قدر به لحاظ زمانی محدود و چند ساعت بیش نیست ولی آثار و برکات عظیم و سرنوشت سازي دارد، دوران اقامت و حضور حضرت فاطمه (س) نیز در این دنیا کوتاه ولی با برکت بود . می توان گفت: شب قدر زمانی غنی شده می باشد، دوران کوتاه حیات دنیوی فاطمه (س) نیز ایامی سرشار و با برکت بود .
شب قدر فراتر از ادراک می باشد . آنگونه که قرآن می فرماید «... و ما ادراک ما لیله القدر ..» ،(قدر، 2) فاطمه (س) نیز همانگونه که اشاره شد فراتر از ادراک می باشد. «سمیّت فاطمة لانّ الخلق فطموا عن معرفتها، (بحارالانوار، ج43 ص65)
خصالها الغرّ جلّت ان تلوك بها منّا المقاول اوتدنوا لها الفكر
سيد محمد هاشمي گلپايگاني
ای به صورت زن ! خدا را چیستی یا كيستي بوسه تکریم زد بر دست تو فحل الفحول
عابد
نه مثل مريم و سارايي، نه مثل آسيه و حوّا فقط شبيه خودت هستي، فقط شبيه خودت زهرا عليرضا قزوه
شب قدر ظرف نزول قرآن است ، فاطمه (س) نیز مادر 11 قرآن ناطق می باشد، از طرفی دوران حیات دنیوی فاطمه (س) تقریباً با دوران نزول وحی همزمان بود و مدت کوتاهی پس از انقطاع نزول قرآن با وفات پیامبر (ص)، فاطمه (س) نیز از دنیا رحلت کرد . شب قدر مَنزل کتاب الله الاعظم بود فاطمه (س) نیز مادر کتابهای مجسم الهی و جلوه های خدا بر زمین بود. در شب قدر «ملائک و روح» بر عالم ملک نازل می شوند : « تنزّل الملائکة و الرّوح فیها باذن ربهم من کل امر»، (در آن [شب ] فرشتگان و جبرئیل به اذن پروردگارشان برای انجام هر کار فرود آیند)، ( قدر ، 4) پس از رحلت پیامبر (ص) فرشته امین وحی ، جبرئیل برآن حضرت نازل می شد و فرشتگان بر آن حضرت (س) فرود می آمدند از این رو یکی از القاب حضرت «محدثه » می باشد. از امام صادق (ع) نقل شده است که فاطمه (س) از آن جهت «محدثه » نامیده شده است.
معني النبوّه، سرّ الوحي، قدنزلت في بيت عصمتها الآيات و السّوَر
سيد محمد هاشمي گلپايگاني
که فرشته ها از آسمان بر آن حضرت (س) فرود می آمدند و او را ندا می کردند همانگونه که مریم دختر عمران را ندا می کردند . (دلائل الامامه ، ص 81) از روایات اینگونه استنباط می شود که « مصحف فاطمه » نیز حاصل ملاقات و گفتگوی فاطمه (س) با جبرئیل می باشد که اکنون در اختیار امام زمان (عج) می باشد که از مادر گرامی اش سرمشق می گیرد و به آن حضرت (س) تاسی می کند آنگونه که فرموده : « فی ابنه رسول الله لی اسوه حسنه »، (دختر رسول الله صلی الله و آله برای من الگوئی نیکوست ) ، ( کتاب الغیبه، ص 173) و وجه تشابه دیگر اینکه : با فضيلت ترين اعمال در شب قدر مذاكره علم مي باشد، فاطمه (س) نيز در والاترين سطح علمي با برخورداري از علوم موهوب قرار دارد و خطبه جاودانه اش گواهي بر درياي دانش وي مي باشد.
قرآن شفاعت می کند و شفاعتش مورد قبول واقع می شود آنگونه که پیامبر اکرم (ص) در وصف قرآن می فرماید ؛ « فانه شافع مشفع و ما حلٌ مصدّقٌ«، (کنز العمال ، ج 2، ص 289 ، ح 4027) فاطمه (س) نيز شفاعت می کند ، پیامبر (ص) به حسنین (ع) می فرماید : « لامکما الشفاعه » و یکی از وجوه تسمیه «فاطمه» این است که : «لانّ الله فطمها و ذرّيتها و محبیها عن النّار»، ( دوستان و دوستداران حضرت از آتش جهنم جدا می شوند )، (ينابيع المودّه، ص 397).
الحمدلله رب العالمین
برای دانلود مقاله بصورت PDF: کلیک کنید