عرشیا

در مسلخ نفس (2)

ناظر براین سخن ،مکاشفه واعمال ولایت امام معصوم (ع)در مکه بر شخصی که به حضرت گفت:"مااکثر الحجیج"حضرت دست مبارک خود را بر چشم او می نهد وناگهان آن شخص صحرای وسیعی می بیند که بسیاری از موجودات آن حیوانند وحضرت می فرماید "ما اقل الحجیج واکثرالضجیج" شاهد بر این مطلب از زندگی اولیا وارباب معرفت فراوان است که مجال ذکر آنها در این مقال نیست.
انسان برخلاف سایر حیوانات ،«بودن» نیست«شدن»است و«صیرورت»
ساعتی گرگی درآیددربشر                    ساعتی یوسف رخی همچون قمر
                                                                                                    مثنوی معنوی،دفتر دوم ،بیت 1421
ودر این «شدن»هم می تواند از هر حیوانی پست تر شود ومصداق«بل هم اضل»که« اگربار خارست خود کشته ای»وهم می تواند از فرشتگان برتر وبالاتر گرددکه «اگر پرنیان است خود رشته ای»
انسان در این صیرورت خود در جهات وابعاد مختلف حتی می تواند بهشت وجهنم مجسم شود .می تواند"روح وریحان وجنت نعیم"شود چنانکه در سوره مبارکه واقعه آمده است:خود،بهشت ونه فقط بهشتی شود ویا می تواند نه فقط جهنمی که خود ،جهنم متحرک شود چنان که در تفاسیر مراد از جهنم منقول در آیه «وجیء یومئذ بجهنم»در سوره مبارکه فجر ،خودشخص جهنمی می باشد که جزو نفوس ناریه شده است ودر عین حال معاقب در عذابی که خود آن را فراهم کرده است "وما ظلمهم الله ولکن کانوا انفسهم یظلمون"(نحل،33 وآیات متعدد دیگر)
زآنک می بافی همه ساله بپوش     زانک می کاری همه ساله بپوش
فعل توست این غصه های دم به دم     این بود معنی   قد   جف   القلم
                                                                                    مثنوی معنوی ،دفتر پنجم ،ابیات 3182-3181
           ای دریده پوستین یوســفان     گر بدرد گرگت آن از خویش دان
                                                                                                 مثنوی معنوی،دفتر پنجم،بیت 3180
در روز قیامت نیز که ظرف ظهور اعمال است نه حدوث آنها ،انسان متناسب بااین سیرت تکوین یافته محشور خواهد شدکه:
سیرتی کان بر نهادت غالب است    هم برآن تصویر حشرت واجب است
                                                                                                         مثنوی معنوی،دفتر دوم،1420
در تفسیر آیه"یوم ینفخ فی الصور فتاتون افواجا"(نباء،18)آمده است که انسانها متناسب با این قیافه خُلقی خود ساخته در این گروهها جای می گیرندو حاضر می شوند ودر تفسیر آیه شریفه "واذا الوحوش حشرت"نیز آمده است که مراد از وحوش انسانهایی هستند که به صورت وحوش ودرندگان برانگیخته خواهند شد ،نکته مهم آن که در این تبّدل،انسان محشور شده خود می داند و به یادش هست که ابتدائاً انسان وآدم بوده وآن قیافه بشری به این صورت در آمده است ونوع اولیه خود را از یاد نمی برد واین برای او بسی ناگوار واز هر عذابی شاید تلخ تر باشد.
ملا صدرا در تفسیر آیه شریفه "وامتازوا الیوم ایها المجرمون"(یس،59)می نویسد:در آخرت انسان در چهار صنف ونوع محشور خواهد شد.البته تعداد قابل چون وچراست ولی اصل مطلب قابل قبول است . اعمال ما شخصیت مارا می سازند وحشر ما برآن اساس خواهد بود .آن هم که به عنوان ثواب وعقاب داده خواهد شد در واقع تجسم همان عمل است وروح انسان به مجرد ترک این قالب جسمانی قیامتش بر پا می شود والبته این منافاتی با قیامت وحشر اکبر ندارد تکلم دست وشهادت دادن پا در واقع عین عمل می باشد که حقیقت مارا شکل می دهد.
فردا که زوال شش جهت خواهد بود         قدر تو به قدر معرفت خواهد بود
در حسن صفت کوش که در روز جزا                حشر تو به صورت صفت خواهد بود
                                                                                                                          ابوسعیدابوالخیر
در قیامت،حشر بر مبنای ملکات نفسانی خواهد بود.حتی در این دنیا نیز وقتی ملکات غالب شود شخص اسیر آنها می شود .مثلاًشخص دروغگو در حال خواب واغماء هم دروغ می گوید.حج گزار در سرزمین منی حیوانیت خود را ذبح می کند ودیو آز وطمع راسر میبرد و"من یوق شح نفسه فاولئک هم المفلحون"(حشر،9)
گو بران جان مستم خشم خویش    عید قربان است وعاشق گاومیش
گاو اگر خسبد اگر چیزی خورد    بهر عید و ذبح او    می پرورد
یا کرامی اذبحوا هذاالبقر     ان   اردتم   حشر   ارواح    النظر
از جمادی مردم ونامی شدم    وزنما   مُردم   به   حیوان سر زدم
مردم از حیوانی وآدم شدم    پس چه ترسم کی زمردن کم شدم
حمله دیگر بمیرم از بشر     تا برآرم    از   ملائـــک پروسر
وز ملک هم بایدم جستن زجو    کل شـــیء   هالک الا   وجــهـه
بار دیگر از ملک قربان شوم    آنچه اندر   وهم   ناید   آن شوم
پس عدم گردم عدم چون ارغنون    گویدم   که   انا الـــیه راجعون
                                                                                                                           مثنوی معنوی ،دفتر سوم
قربانی نماد نفس کشی است واین حیوان منفصل کنایه از حیوان متصل درونی می باشد که در طبیعت انسان نهان است.
گفت دانایی که گرگی خیره سر     هست پنهان در نهاد هر بشر
                                                                                                                                    فریدون مشیری
انسان به تعبیر حکما حیوان ناطق است واین حیوان ناطق یک وقت فرشته وملک می شود یا به تعبیر برخی از اجله عرفا "انسان الحیوان" می شود ویک وقت نیز همین حیوان ناطق،"شیطان"می شود وبرای این صیرورت نصاب لازم همگان را میسر است.

|+| نوشته شده توسط سیامک مختاری در چهارشنبه بیست و هشتم آذر 1386 و ساعت 20:41

در مسلخ نفس (1)

پیشینه قربانی :
عصر جاهلیت در خصوص قربانی (Sacrificing) دو نوع عادت مرسوم بوده است . یکی آن که برای تقریب به بتهای خود انسان را قربانی می کردند مثلاً فرزندان یا خویشان نزدیک یا خودشان را قربانی می کردند و دیگر آنکه حیوانی را قربانی می کردند . و خونش را به روی بتها و در مجاورت کعبه بعضاً به دیوار کعبه می مالیدند و گوشت آن را آویزان می کردند ولی قرآن از این قبیل عادات و رسوک نهی می کند و می فرماید خون و گوشت قربانی به خدا نمی رسد ، این جزء مناسک حج است . و لکن روح آن باعث قرب به خداوند می گردد و تقوای آن به خداوند می رسد و تقوا نیز یک امر درونی و قلبی است . نقل است که پیامبر اکرم (ص) اشاره به سینه مبارک خود نموده و فرمود :" التقوی هیهنا ."
در آئین یهود قربانی کردن از جایگاه ویژه ای برخوردار است آیه شریفه قرآن که می فرماید : "الذین قالو ان الله عهد الینا ان لا نومن برسول حتی یاتینا بقربان تاکله النار " (اینان کسانی هستند که می گفتند خداوند به ما سفارش کرده است که به هیچ پیامبری ایمان نیاوریم مگر اینکه برای ما قربانی عرضه بدارد . ) (آل عمرا ن - 183) نشانگر اهمیت قربانی نزد یهودیان می باشد .
در عصر جاهلیت ، قربانی کردن انسان متداول بود چنان که مع الاسف اکنون در برخی از آئینها مرسوم می باشد و بعد ها قربانی کردن حیوان جایگزین آن شد و در مناسک حج نیز حاجی جای عزیزان ، گاو ، شتر یا گوسفند ذبح می کند نماد اینکه اسماعیل خود را می شناسد و به قربانگاه می برد و هر آنچه در واقع بند و مانع آزادی او شده است از هم می گسلد و آزاد می شود . مقام ، آبرو ، موقعیت ، شغل، پول، خانه ، خانواده ، علم ، هنر ، نام ، نشان ، جان ، جمال ، جوانی و هر آنچه غیر اوست که استدراج تو می باشد .
حسن فانی می دهند و عشق فانی می خرند   زین دو جوی خشک بگذر جویبار خویش باش
دیوان شمس
از منظری دیگر نیز قربانی جهت قدر شناسی و سپاسگزاری در قبال نعمت های الهی انجام می گیرد . در سوره مبارکه کوثر خداوند به رسول اکرم (ص) می فرماید : در عوض نعمت بزرگ کوثر که به تو عطا کرده ایم نماز بخوان و قربانی کن " فصل لربک وانحر " (کوثر ،2) حاجی نیز به شکرانه توفیق زیارت دیار دوست قربانی می کند . لذا برخی از فقها گفته اند " هذه الذبیحه شکراً لله هدایته و توفیقه " در مفهوم قربانی ، قرب هست . مثلاً در احادیث آمده است " الصلوه قربان کل تقی " یعنی هم این عبادت را به منزله قربانی تقدیم می کنند و هم با این عمل خودشان مقرب می شوند و قرب در امور معنوی به مفهوم نزدیکی تخلقی و مکانتی و مقامی است نه مکانی .
امام سجاد (ع) به شبلی می فرماید : "فعندما ذبحت هدیک نویت انک ذبحت حنجره الطمع بما تمسکت به من حقیقه الورع و انک اتبعت سنه ابراهیم علیه السلام بذبح ولده و ثمره فواده و ریحان قلبه و حاجه (کذا) سنه لمن بعده و قربه الی الله تعالی لمن خلفه " آیا موقع ذبح قربانی نیت کردی که حنجره طمع را بریدی به آنچه ازحقیقت ورع   و ترس از گناه تمسک کردی و تو از سنت و روش حضرت ابراهیم (ع) پیروی کردی که در ذبح و قربانی کردن فرزند و میوه قلب و آرام بخش دلش سنت بندگی با اخلاص و تقرب به درگاه خداوند را برای آیندگان بعد از خودش پایه گذاری کرد ؟ و امام صادق (ع) نیز در مصباح الشریعه در باب قربانی کردن می فرماید : "واذبح حنجره الهوی والطمع عندالذبیحه وارم الشهوات والخساسه والدنائه والافعال الذمیمه عند رمی الجمرات"باذبح قربانی حنجره هوا را ببر ورگهای طمع را قطع کن وهنگام رمی وسنگ انداختن بر جمرات ،افعال زشت،اخلاق ناپسند،دنائت،پستی وپیروی از شهوات نفسانی را از خود دور کن.(مصباح الشریعه،باب 21).
قربانی پنجمین واجب از مناسک حج وعمل نیکی است که به قصد قرب حق انجام می گیرد"القربان مایقضه به القرب من رحمه الله من اعمال البر"وقرب خداوند نیز مکانی نیست مکانتی است .
قرب نه بالا ونه پستی جستن است     قرب حق از قید هستی رستن است
                                                                                                 مثنوی معنوی،دفتر سوم،بیت 4513
در احادیث نماز وزکاه نیز جزو قربانی شمرده شده اند ."الصلوه قربان کل تقی"
معنی تکبیر این است ای امام                   کای خدا پیش تو ما قربان شدیم
وقت ذبح ، الله اکبر می کنی                 همچنین در ذبح نفس کشتنی
تن چو اسماعیل وجان همچون خلیل    کرد جان تکبیر بر جسم نبیل
                                                                                مثنوی معنوی ،دفتر سوم ،ابیات2143-2145
همچنین " ان الزکوه جعلت مع الصلوه قربانا لاهل السلام"
ولی در اینجا مراد از قربانی ذبح گوسفند ،گاوویاشتر می باشد هر آنچه میسر باشد."فما استیسرمن الهدی"(بقره،196).
قربانی کردن از منظری ناظر به ذبح نفس حیوانی واز دیدگاهی معطوف به داشتن دغدغه معیشت همنوعان است.
امام باقر(ع)می فرماید:"خداوند اطعام طعام وریختن خون حیوان را]برای تهیه غذا[دوست دارد.
عید قربان،روز ذبح حیوانیت است که مانع سلوک الی الله می باشد وبا از راه برداشتن ،عقل وانسانیت شکوفا می گردد.انسان بر خلاف سایر حیوانات ، به اصطلاح منطقی ،نوع متوسط است نه نوع اخیر،
به این معنی که سایر حیوانات با خلق وپیدایش خود در نوع واحد وثابتی ،تعیّن وتشخص دارند ولی انسان اینگونه نیست ،بلکه خود نوع الانواع است وبه مرور زمان ،حرکت در مسیر درجات ،درکات گونه های مختلف را با عقاید ،اعمال وگفتارش در شالوده وجودی خودشکل می دهد وظاهر می سازد.
ای دریده پوستین یوسفان                        گرگ برخیزی از این خواب گران
گشته گرگان یک به یک خوهای تو       می دراننـــد از غضب اعضای تو
بیشـــه ای آمـــد وجود آدمـــی    برحذر شوزین وجود ار زان دمی
                                                                   مثنوی معنوی ،دفتر چهارم ،ابیات3662-3661
در وجود ما هزاران گرگ وخوک   صـــالح وناصـــالح وخوب وخشوک
حکم آن خو راست کان غالبترست   چون که زر بیش از مس آمد آن زرست
                                                                            مثنوی معنوی،دفتر دوم،ابیات 1419-1417
ممکن است قبول مطلب فوق در نگاه اول چندان ساده نباشد ولی جزومسلمات است ودر قرآن وحدیث شواهد صریح ومتعددی برای تایید این سخن می توان یافت حضرت امیر (ع)در نهج البلاغه می فرماید:"الصوره صوره الانسان والقلب قلب الحیوان"ودر دعای اول صحیفه سجادیه آمده است:"...لخرجو من حدود الانسانیه الی حد البهیمیه فکانو کما وصف فی محکم کتابه:ان هم الا کالانعام بل هم اضل سبیلا"در حکمت متعالیه نیز این مطلب از مفاهیم پذیرفته شده وبیّن الثبوت می باشد که صدر المتالهین به آن پرداخته وبا طرح وتبیین حرکت جوهری وجسمانیه الحدوث ،روحانیه البقا بودن نفس آن را مدلل ساخته است.

|+| نوشته شده توسط سیامک مختاری در سه شنبه بیست و هفتم آذر 1386 و ساعت 23:14

یاد استاد (بخش پایانی)

دریافتهای ناب ادبی و تصویر گریهای بی بدیل شعری استاد نیز خیره کننده اند و سراسر اشعارچاپ شده استاد گواهی روشن بر این مدعا می باشد . در سروده ای مصرعی از خود را به مصرعی از غزل حافظ ضمیمه کرده است که به راستی مصرع سروده شده توسط عابد با شعر حافظ همبری می کند:
به قتگله ز سر شوق گفت شاه حجاز              « منم که دیده به دیار دوست کردم باز»
بدین شرف که شوم کشته محبت دوست      « چه شکر گویمت ای چاره ساز بنده نواز»
ز شاهراه شهادت چو بگذری ای دوست     « بسا که بر رخ دولت کنی کرشمه و ناز»
به خون وضو نکند گر قتل راه وفا            « به قول مفتی عشقش صحیح نیست نماز»
به آستان جلالت جبین به عجز نهم          «که کیمیای مرادست خاک کوی نیاز»
سرم به عرش سنان به تنم به فرش تراب     «که مرد راه نیندیشد از نشیب و فراز»
ازل به گوش دلم پیر می فروشان گفت        «در این سراچه بازیچه غیر عشق مباز»
به جز خیال تو اسرار دل را که گویم          «چه سرو راست در این باغ نیست محرم راز»
به عشق دوست قسم هر بلا رود به سرم      « من آن نیم که از این عشق بازی آیم باز»
چه جای گفته ناجور چون تویی عابد        در آن مقام که حافظ برآورد آواز
احاطه و اشراف بر دقائق و لطائف شعری و فوران قریحه مواج و سرشار به وضوح مشهود است.
دریغا که دوستان از همجواری با آن انسان والا و بنده عابد، عارف و صالح خدا محروم شدند و خوشا به او که به دار بقا و دیدار مراد و مقتدا شناخت
تلخ نبود پیش ایشان مرگ تن            چون روند از چاه و زندان در چمن
مثنوی معنوی
امیرالمومنین (ع) می فرماید : احسنوا جوار النعم فان قل ما اقبل شی قدادبر ». مجاورت و مصاحبتش برای تمام دوستدار انش نعمتی بزرگ بود که علم و ادب را به کمال تداعی می کرد ادب زندگی و بندگی و از مصادیق بارز کسانی بود که رویتشان آدمی را به یاد حق می انداخت و این بیت را در ذهن تداعی می کرد که :
با چنین حسن و ملاحت اگر اینان بشرند           از جهانی دگر و از گل و آبی دگرند
گر بدینسان زیست باید پاک
من چه ناپاکم اگر ننشانم از ایمان خود چون کوه
یادگاری جاودانه بر تراز بی بقای خاک
اگر نشان آدمیت تخلق به اخلاق حسنه باشد و برترین امتیاز انسان متکامل ، مکارم الاخلاق و ارزشهای متعالی باشد عابد نائل به معالی کمال بود و در حیطه معنی و معنویت لطافتی دلنشین داشت او را مرگی نیست که :«هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق»
انـــــدر این باغ از ســــموم اجل               وه چه گلها که ناگهان پژمرد
خوش سرانجام آنکه آمد و رفت               و ز میان گوی نیکنا می برد
اکنون او به ظاهر در میان ما نیست مرزهای جهان مادی را پشت سر گذاشته و ما چشم به جای خالی او دوخته ایم آنجا که داغ حسرت و انبوه اندوه نشسته است . ستایش او مدح تقواست و قدح طغوا تمجید فلاح است و تقبیح طغیان و طلاح .پاسداشت مدح و رثای اهل بیت است و نکوداشت ولایتمداری و امامت محوری. خداوند درجاتش را عالیتر و با موالی طاهرینش محشور فرماید .
هیهات ان یاتی الزمان بمثله                       ان الزمان لمثله لعقیم

|+| نوشته شده توسط سیامک مختاری در جمعه بیست و سوم آذر 1386 و ساعت 0:52

یاد استاد (10)

مناعت طبع و سیر چشمی استاد به راستی از حد یک صفت والای اخلاقی فراتر رفته و به یک کرامت موهوب شباهت پیدا کرده بود و در این راستا اقتدایی نیکو به مقتدایش حضرت سید الشهداء(ع) داشت که ابی ابن الحدید در شرح نهج البلاغه از آن بزرگوار با عنوان «سید اهل الاباء» و سرور مناعت پیشگان یاد می کند. استاد جعفری ( رحمت اله علیه) می گوید:« استغنای ذات آدمی ، شخصیت را در مرتبه ای از رشد قرار می دهد که هرگز تن به آرایش
خویشتن با پدیده های چشمگیر برای اهل دنیا نمی دهد».
ملااحمد نراقی در مثنوی طاقدیس گوید :
خدمت او کن که سلطانت کنند خار او شو تا گلستانت کنند
بنده او گرشدی آزاد زی   گر غم او می خوری دلشاد زی
استاد عابد نیز به چنین مرحله ای از علو همت و مناعت طبع رسیده بود و زهدورزی عارفانه نه کاسبکارانه از با ارزشترین سرمایه های وجودی آن بزگوار شده بود آنگونه که امیر المومنین (ع) می فرماید :«الزهد ثروهً»(حکمت دوم نهج البلاغه)
از قعرتو گریابم انگشتری زنهار                    صد ملک سلیمانم در زیر نگین باشد
حافظ
ابن سینا در اشارات از گروهی نام می برد که «مستعیض» و در پی بده بستان هستند اینها همواره دنبال حساب و کتاب هستند و در مقابل کسانی نیز هر چند اندک هستند که پاکبازند و نتیجتاً «بغیر حساب» مثاب و ماجور می شوند چرا که دنبال حساب وکتاب نبودند
خنک آن قماربازی که بباخت هر چه بودش بنماند هیچش الاهوس قمار دیگر
(دیوان شمس)
امیر المومنین (ع) در غرر می فرماید : خیر الکرم جود بلاطلب مکافاه
استاد از هیچ کس و هیچگاه تقاضا و انتظاری نداشت و حتی اگر کسانی می خواستند به نوعی اینگونه ابراز ارادت کنند برایش قلباً ناخوشایند بود و این صفت بهشتیان می باشد که مولانا حدیثی از رسول اکرم (ص) را در مثتوی اینگونه نقل می کند :
گفت پیغمبر که جنت از اله                          گر همی خواهی ز کس چیزی مخواه
و رسول اکرم (ص) اصحاب خود را نیز به گونه ای تربیت نموده بود که حتی اگر در راه و سوار بر مرکب تازیانه از دستشان می افتاد خودشان از مرکب پیاده می شدند و آن را بر می داشتند و به کسانی که پیاده بودند نمی گفتند آن را به من بده.بارها خواسته بود برای استاد مجلس بزرگداشت ندارک ببینند و همواره مخالفت ورزیده بو د چرا که بر این باور بود که مادح و نائح اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام می باشد و انتظار داشتن از دیگران یا مورد تقدیر سایرین قرار گرفتن موردی ندارد و این ممکن نیست مگر اینکه مبدا میل انسان
عوض شود و گرایشها به مبداء اعلی سمت و سو پیدا کندو از قید تکلف و تعلق رها شود.
نگزینی ار غم او چه غمی گزیده باشی          ندهی اگر او به دل به که دل سپرده باشی
نظری نهان بیفکن مگرش عیان ببینی              گرش از جهان نبینی به جهان که دیده باشی
او با دلسپاری به ذوات مقدسه معصومین خود را بی نیاز از دیگران می دیدوهمواره دلش با یاد آنها مانوس و زبانش با نامشان مترنم بود.
غم عشق آمد و غم های دگر پاک ببرد   سوزنی باید تا برکشد از پا خاری
از دیگر امتیازات استاد عابد برخورداری از پدر و مادری عاشق اهل بیت بود . خود در این مورد خطاب به مولایش سید الشهداء(ع) می گوید :«انگیزه ام ولای تو و راهنمایم پدرم بوده است که خداوندش قرین رحمت فرماید و نامش را در صحیفه ارادتمندان شما اهل بیت منظور دارد که او نیز از خادمین و مادحین درگاه عالم پناه شما بود ، همو نام حسین را بر زبان من نهاد و مرا به دولتسرای شما رهنمون گشت ... همچنین مادرم که با شیر ولای تو مرا پرورید و نام دلنواز تو را با آوای شیرین لالایی آویزه گوش جانم کرد . هرگز از یاد نمی برم آن روز را که کودکی بیش نبودم ، او را دیدم که قطره های اشک چون پرده ای از حریر صورتش را پوشانده بود و کلمه ای زیر لب زمزمه می کرد ، وقتی با کنجکاوی کودکانه کوشیدم علت را بفهمم ، دیدم یا حسین گویان اشک به چهره جاری کرد و به من فهماند که فرزندم امروز عاشورا و روز شهادت حسین (ع) و یارانش است . خداوند از کنیزان مادرت حضرت صدیقه طاهره محسوبش فرماید ،(ماه در محاق ، مقدمه ، صفحات سی ودو و سی وسه).

|+| نوشته شده توسط سیامک مختاری در یکشنبه هجدهم آذر 1386 و ساعت 20:57

یاد استاد (9)

عابد نیز از شهرت گریزان بود و گمنامی را بر اشتهار ترجیح می داد و به واقع خود «ماهی در محاق» بود.
بی نام و نشان باش که در کوی خرابات           بی نام و نشان هر که بود صاحب نام است
و آنگونه که خود می گوید :
ای خوشا این گوشه تنهائیم                               با خیال خویش بزم آرائیم
بزم تنهایی همه ذوق است و حال                   خالی از اغیار و دور از قیل و قال
ای خوشا گمنام و تنها زیستن                        بی نشان مانند عنقا زیستن
یک بار این بنده در محضر استاد عرض کردم : کاش قدری حضور خود را در اجتماع و محافل افزونتر کنید تا استفاده بیشتری از شما شود فرمود: راستش نوکری سید الشهداء موجب شده است که ارتباط با سایرین جلوه چندانی برایم نداشته باشد.
یار با ماست چه حاجت که زیادت طلبیم دولت صحبت آن سروروان ما را بس
حافظ
و البته واضح است که این رویه استاد غیر از عافیت طلبی مذموم و دوری از خلق به خاطر راحتی خود بود که در پرورش استعدادهای جوانان و شاگردانش از هیچ مساعدتی دریغ نمی ورزید ولی انصاف را همانگونه که در طلیعه مقال اشاره شد عشق اهل بیت و سید الشهدا(ع) تمام وجود او را لبریز و از دیگران بیگانه ساخته بود آنگونه که مولانا گوید:
گفت معشوقی به عاشق ز امتحان                    در صبوحی کای فلان بن فلان
مر مرا تودوست تر داری عجب                     یا که خود را راست گو ای بوالکرب
گفت من در تو چنان فانی شدم                      که پرم از تو زساران تا قدم
برمن از هستی من جز نام نیست                      در وجودم جز تو ای خوشکام نیست
ز آن سبب فانی شدم من اینچنین                  همچو سرکه در تو بحر انگبین
همچو سنگی کو شود کل لعل ناب                پر شود او از صفات آفتاب
وصف آن سنگی نماند اندر او                       پر شود از وصف خور او پشت و رو
مثنوی معنوی
استاد عابد کناره جو ولی سرشار از عاطفه و مهرورزی بود از تزویر و تظاهربا تمام وجود بی زار بود و نمود دلنشین خلوص و صداقت در گفتار و رفتارش به وضوح قابل مشاهده بود بدون اینکه خودش اصراری بر نشان دادن آنها داشته باشد یا دغدغه ارزش داوری سایرین ذهن او را به گونه ای مشغول سازد که برای خوشایند دیگران کاری بکند. در احادیث آمده است که نشانه اخلاص آن است که مدح و ذم در انسان موثر واقع نشود و برای کاری که می کند انتظار پاداش و قدرشناسی نداشته باشد مولانا فرماید :
مدح و ذمش گر تفاوت می کند                کافرست او سجده بربت می کند.
مثنوی معنوی
استاد به هیچ وجه انتظار مدح و پاداش نداشت و زبان حالش این بیت از شهریار شعر معاصر بود که می گوید :
شاعران را صله از دست امیرست و وزیر          شهریارش صله از دست خدا می گیرد
عابد نه تنها در قید نام نبود بلکه از نشان نیز دل کنده بود و هیچ رغبت و اشتیاقی به چاپ آثارش نیز نداشت و مصداق این بیت بود که می گوید:
در کیش ما تجرد عنقا تمام نیست                    در قید نام ماند اگر از نشان گذشت
در مقدمه کتاب« ماه در محاق» می گوید:
«ارادتمندان آستان مقدست در طول سالیان متمادی ، خواستار طبع و نشر این سروده ها بوده اند و من حاشا کرده ام زیرا از تو گفتن و به طبع رساندن نه در حد چون منی است « چه نسبت خاک را با عالم پاک » اما آخر الامر عدم اعتماد به بقای عمر و نیز اصرار دوستداران و محبانت بر استنکاف من فایق آمد و بالاخره این کار تحقق یافت . اینک مورچه ای ران ملخی به درگاه سلیمان آورده و زالی با کلافی به بازار یوسف آمده ؛امید که این گستاخی را بر من ببخشایی . سوگند به حقیقت تو که در این مورد نه سودای سود دارم و نه هوای شهرت ، فقط قبول و رضای تو منظور است و اجابت خواست ارادتمندانت .( ماه در محاق ، مقدمه ، ص سی و سه)

|+| نوشته شده توسط سیامک مختاری در جمعه شانزدهم آذر 1386 و ساعت 0:8

یاد استاد (8)

حضرت سید الشهداء می فرماید :«ان الله ما خلق الخلق الّا لیعرفوه فاذا عرفوه عبدوه و اذا عبدوه استغنوا بعبادته عن عباده من سواه »، ( خداوند خلایق را نیافریده است مگر برای اینکه او را بشناسند و زمانی که شناختند او را پرستش کنند و وقتی که او را پرستش نمودند با عبادت حق از عبادت و بندگی غیر حق خود را بی نیاز پندارند) انسان همواره بنده آنی است که در بند آن است و وقتی کسی بنده خداوند شد دیگر سایر جاذبه ها برای او نمودی نخواهند داشت امام صادق (ع) می فرماید :
اُثامن بالنفس النفیسه ربها                        و لیس لها فی الخلق کلهم ثمن
اگر در احادیث آمده است : لیس لانفسکم ثمن الا الجنه الا فلا تعبیعوها الا بها » بهشت قیمت جسم ماست و بهای جان انسان غیر از لقای حق نیست و هر کس به غیر آن معاوضه و معامله کند یقیناً خاسر و زیانکار خواهد بود .
خویشتن نشناخت مسکین آدمی   از فزونی آمد و شد در کمی
خویشتن را آدمی ارزان فروخت   بود اطلس خویش را بر دلق دوخت
مثنوی معنوی
از امام صادق (ع) نقل شده است که زمانی خدای را خواندم و دعایم مستجاب شد اما حاجتم را فراموش کردم زیرا اقبال خداوند به بنده اش بالاتر از خواسته خود عبد است هر چند آن خواسته بهشت و نعمت های ابدی باشد .(مصباح الشریعه ،باب 19)و سعدی نیز در حکایت گلستان به این مطلب اشاره دارد که : یکی از صاحبدلان سر به جیب مراقبت فرو برده و در بحر مکاشفت مستغرق گشته ، حالی که از آن حالت باز آمد ، یکی از دوستان گفت در آن بوستان که بودی ما را چه تحفه آوردی ؟ گفت به خاطر داشتم که چون به درخت گل رسم، دامنی پر کنم هدیه اصحاب را ، چون برسیدم بوی گل چنانم مست کرد که دامن از دست برفت و ابن سینا نیز در نمط هشتم اشارات می فرماید : «آن عابد و زاهدی که خدا را وسیله رسیدن به بهشت قرار داده است گر چه مورد رحمت الهی است اما لذت شادی حشر با خدای تعالی را درک نمی کند تا آن را بخواهد بلکه شناختش لذات ناقص حسی می باشد و مشتاق آنهاست و از لذت بالاتر از آن غافل است و نسبت اینان به عارفان بالله مانند نسبت بچه هاست به انسانهای با تجربه که بچه ها از لذاتی که با لغان درک می کنند عاجزند و فقط به بازیهای کودکانه سرگرمند و حتی تعجب می کنند که جرا بزرگترها از این بازی چشم می پوشند و به غیر آن سرگرمند و این چنین است ماجرای کسانی که جهل و نقصان ، چشم بصیرت آنها را بسته و از مشاهده جمال حق و ابتهاج آن غافلند و اگر دست به سوی لذات فانی دراز نمی کنند نه از روی عشق و محبت است بلکه به خاطر این است که در آینده چندین برابرش را به دست آورد و اگر خدای متعال را عبادت می کنند برای این است که خداوند او را در بهشت از لذایذ گوناگون بهره مند گرداند و زمانی که حقیقت خواسته اش آشکار گردد معلوم می شود که هدف او در دنیا و آخرت جز شکم و شهوت نبوده اما آن عارف بیداردلی که با هدایت قدس الهی بیدار گشته و در راه ایثار و گذشت قرار گرفته و لذت حقیقی انس با خداوند را شناخته و همیشه رو بدان سو دارد به عابد زاهدی که دنبال لذات نفسانی خود می باشد به دیده ترحم می نگرد هر چند آن عابد نیز به آنچه در طلبش بوده طبق وعده الهی خواهد رسید »،(الاشارات و التنبیهات ،ج3،نمط8،فصل6).
برای نیل به این مرتبه متعالی باید اولاً عزم و همت و ثانیاً پشتکار و استقامت داشت و قرآن نیز می فرماید:«ان الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا تتنزل علیهم الملائکه»،(آنان که گفتند خدای ما الله است و استقامت کردند ملائکه بر آنها نازل می شوند )،(فصلت ،30).
شاعر بلند مرتبه اهل بیت استاد عابد تبریزی از بندگان بختیار خداوند بود که رایحه روحبخش نفحات رحمانی را حس کرده بود و عبادتش از نسخ بندگی احرار بود که جز خدا نمی بینند و نمی خواهند و این ادعا را در عمل هم به اثبات رسانده بود. اگر خواسته ای داشت خدا بود و خاصان خدا که «حب محبوب خدا حب خداست آنگونه که در زیارت امین الله از خداوند می خواهیم : «اللهم اجعل نفسی ...محبه لصفوه اولیائک»آن بزرگوار با تمام وجود دل به ولای موالی طاهرینش سپرده بود و جز نام و یاد آنها هیچ چیز توان مشغول کردن او را نداشت، آنگونه که خطاب به مراد و مقتدایش حضرت سید الشهدا(ع) عرض می کند :«با ولای تو زندگی کرده و با یادت مانوس بوده ام . همه اوقاتم با یاد و خیال تو سر شده است و با این سروده ها خود را مشغول کرده ام – در خلوت و تنهایی و گوشه و انزوا همیشه به یاد تو بوده و هستم و از درگاه احدیت خواستارم که :«در آن نفس که بمیرم درآرزوی تو باشم » نه سودای دنیوی دارم و نه خیال اشتهار . خوبان در راه تو از جان ، مال ، فرزند و خانمان چشم پوشیده اند من در مانده هم به اندازه توانایی خود ، عرض ارادتی کرده ، با امید جلب رضایت تو رطب و یا بسی سر هم کرده ام که اگر عنایت تو نباشد سوگند به عشق تو که پشیزی نمی ارزد ...» (ماه در محاق ، مقدمه)،عابد آنگونه که خود می گوید خیال اشتهار نداشت و خلوت گزین بود. در یک تقسیم بندی کلی عارفان بالله و سالکان طریق بندگی خلوت را به دو قسم ، تقسیم می کننند : خلوت عام و خلوت خاص که خلوت عام عبارت است از کناره گیری از غیر اهل الله و خصوصاً صاحبان عقول ضعیفه از عوام مردم مگر به قدر ضرورت . آنگونه که قرآن می فرماید : «و ذرو الذین اتخذوا دینهم لعباً و لهوا ً و غرتهم الحیوه الدنیا»،( و رها کن کسانی را که دین خود را به بازی و سرگرمی گرفته اند و زندگی دنیا فریبشان داده است .)،(انعام ،70) و خلوت خاص نیز عبارت است از دوری از جمیع مردم و ازدحام و غوغا و استماع و هر گونه صدای مشوش حال . مگر به قصد گره گشائی از کار خلایق و اهتمام به امور آنها که خود از بالاترین عبادتهاست و محبوبترین بندگان به خداوند نافع ترینشان به خلق خدا می باشد.

|+| نوشته شده توسط سیامک مختاری در یکشنبه یازدهم آذر 1386 و ساعت 19:45

یاد استاد (7)

دنیای عبادت ، دنیای سیر و سلوک است اما هر نه از شهری به شهری . بلکه به جایی که او را نام نیست.
از مقامات تبتل تافنا     پله پله تا ملاقات خدا
مثنوی معنوی
رسول اکرم (ص)می فرماید :«افضل الناس من عشق العباده و عانقها و احبّها بقلبه و باشرها بجسده و تفرّعغ لها»،بهترین مردم آن کسی است که به پرستش و عبادت عشق بورزد و با آن انس بگیرد و با قلب آن را دوست بدارد و با بدنش در آمیزد و خودش را برای عبادت از ما سوی الله فارغ سازد و هیچ خیال و خاطره ای جز او در قلب نپروراند .(اصول کافی ، ج2،ص83).
صدر المتاالهین در تفسیر خود می فرماید :غزالی گوید :
«لا اله الّا الله »توحید عموم مردم و « لا اله الا هو» توحید خواص و «لا هو الا هو » توحید اخص خواص است . صدرای شیرازی گوید : من این کلام را نیکو دانستم «و قد استحسنتُ هذا الکلام »و آن را به قرآن و برهان تقریر می کنم اما تقریر قرآنی اینکه : قرآن در سوره قصص می فرماید :«ولا تدع مع الله الهاً اخر لا اله الّا هو » و از سوی دیگر نیز می فرماید :«کل شی هالک » معنای آن در حقیقت لاهو و قوله الا وجهه الا هو می باشد و معنی آن این است که «ان هو الا هو » و به تعبیر دیگر «لا هو الا هو» می باشد و قول خداوند تبارک و تعالی «لا هو الا هو »دلالت دارد بر اینکه نهایت و غایت توحید و تنزیه کلمه « لا هو الا هو » می باشد اما تقریر برهانی اینکه : بدیهی است اگر موثری نباشد نه ماهیت ، ماهیت است و نه حقیقت ، حقیقت. پس بر اثر قدرت موثرست که ماهیت و حقیقت ، حقیقت است و قبل از تاثیر قدرت ، هیچ حقیقت و ماهیتی وجود نخواهد داشت و معنی «لا هو الا هو » این است که تقرر و تحقیقی برای شیئی از حقایق نیست مگر به تقریر او و ثابت می شود که « لا اله الا هو».
که یکی هست وهیچ نیست جز او     وحـــــده لا الـــه الّا هـــــو
هاتف اصفهانی
عبادت و عبودیت که فراتر از عبادت و تسلیم محض بودن در برابر او امر خداوند را شامل می شود جوهره ای است که حقیقت آن ربوبیت پروردگار می باشد آنگونه که از امام صادق (ع) نقل شده است :«العبودیه جوهره کنهها الربوبیه »،(سر الصلوه امام خمینی ،ص89،نقل از کتاب مصباح الشریعه )
انسان «حی متاله » وفانی در الوهیت حضرت پروردگار می باشد و در فطرت خود نه گزارشی از غیر خداوند دارد و نه گرایشی به غیر خداوند . از اوست و به سوی او باز می گردد که این آغاز و انجام با ظهور و تجلی «هو الاول» شروع می شود و با جلوه « هو الاخر» به فرجام می رسد و در این راستا اگر رهزنی نقد قلب این انسان را به غارت نبرد در پی حق و در دغدغه خدا جویی می باشد و فقط با رسیدن به خدا آرامش پیدا می کند .
چیست توحید خدا آموختن                              خویشتن را پیش واحد سوختن
مثنوی ، دفتر اول ، بیت 3790
بالا بودم بالا روم آنجا بودم آنجا روم                 بازم رهان بازم رهان اینجا به زنهار برآمدم
دیوان شمس
اینان خداوند را بر اساس اصل محبت می پرستند که همان عبادت احرار است و در بعضی از روایات آمده است :« تلک عباده الکرام » و به این مرتبه نمی رسند مگر پاکان درگاه الهی که برایشان غیر از تقرب جستن به ساحت ربوبی داعی و انگیزه ای نیست تا جایی که نهایتاً حب و عشق را نیز فراموش می کند تا به کلی از تغایر و کثرت بگذرد و اعراض را به هیچ انگارد.
از با یزید بسطامی نقل شده است که گفت : روز اول دنیا را ترک کردم و روز دوم عقبی را ترک کردم و روز سوم از ما سوی الله گذشتم و روز چهارم پرسیدند ماترید ؟ گفتم : اریدان لا ارید آن خواهم که هیچ نخواهم و این مقام ترک ترک است که مرحله ای عظیم می باشد و عبور از آن صعب و طاقت سوز ولی کسی که این مرتبه را ادراک کند و حلاوتش را بچشد . تمام لذات دنیا را در برابر آن به هیچ می انگارد و به حق ، باطل می پندارد.
یکی بین یکی جو یکی دان یکی گو             سوی الله و الله زور و باطل
(حکیم الهی قمشه ای )
در تفسیر منسوب به امام حسن عسکری (ع) حدیثی از امام محمد باقر (ع) نقل شده است که بنده به حقیقت بندگی و عبودیت نمی رسد مگر اینکه از ما سوی الله منقطع گردد.

|+| نوشته شده توسط سیامک مختاری در جمعه نهم آذر 1386 و ساعت 23:38

یاد استاد (6)

دعای ختام کتاب سر الصلوه امام رحمت الله علیه ناظر به این خواسته است که از درگاه ربوبی تقاضا می کند :
«بارالها خرمن خودی و خودپرستی ما را به نور ناز عشقت بسوزان تا جز تو نخواهیم و جز سرکوی تو بار قلوب را نیندازم»
داغی که این بنده بر دل سودازده خود می نهد خرمن صد زاهد عاقل را خاکستر می کند . ناقوس هوا می شکند و زنار ریا می گسلد به مقام قرب حق مقیم می شود و فیض خاص آن «دائم الفیض علی البریه »نیز شامل حالش می گردد.
گر ز شیر دیوتن را وابری                            در فطام او بسی نعمت خوری
عاقل از انگور مِی بیند همی                          عاشق از معدوم شی بیندهمی
بهر روز مرگ این دم مرده باش                   تا شوی با عشق سرمد خواجه تاش
مثنوی معنوی
امیر المومنین (ع) می فرماید :
«ان قوماً عبدوالله رغبه فتلک عباده التجار و ان قوماً عبدوالله رهبه قتلک عباده العبید و ان قوماً عبدوالله شکراً فتلک عباده الاحرار»،(همانا گروهی خداوند را به انگیزه پاداش پرستش می کنند که این عبادت تجارت پیشگان است و گروهی او را از ترس می پرستند که این عبادت بردگان است و گروهی برای این که او را سپاسگزاری کرده باشند می پرستند این عبارت آزادگان است.)،(نهج البلاغه ، حکمت 229)و در سخنی دیگر آن حضرت می فرماید : الهی ما عبدتک خوفاً من نارک ولاطمعاً فی جنتک بل وجدتک اهلاً للعباده فعبدتک »،(خدایا من تو را به خاطر بیم از کیفرت یا به خاطر طمع در بهشتت پرستش نکرده ام بلکه چون تو را شایسته عبادت یافتم بندگیت را کردم .)،(مستدرک سفینه البحار ، مدخل عبد)و این چنین بنده ای از سلطنت دارین برخوردار می شود.
بنده او شو که به یک التفات              سلطنت هر دو جهانت دهند
هستند کسانی که خداوند را از آن حیث که الله است عبادت نمی کنند بلکه معبود موهوم خود را با پندارهای خیالین می پرستند و امام باقر(ع) در کلامی عمیق و قابل تامل می فرماید :«کل ما میز تموه باوهامکم فی ادق معانیه فهو مخلوق مصنوع مثلکم مردود الیکم»،(هر چه را با قوه وهم و خیال خود درک می کنید هر چند از نظر معانی دقیق هم باشد ولی در هر حال مصنوع شما و مانند خود شما می باشد و به سوی شما باز می گردد) . عارفان حق طلب و برخوردار از معرفت عمیق ذات حق را بدون تقید به اسم یا صفت خاص ستایش می کنند و خداوند با تمام اسماء و صفاتش بر آنها تجلی می کند و انسان کامل نیز کسی است که حق تعالی را به جمیع اسماء و صفاتش و به اسم جامع جمیع صفات یعنی لفظ جلاله الله عبادت می کند.

حضرت امیر المومنین (ع) در خطبه 223 نهج البلاغه رهاوردهای عبادت را برای اهل معنی اینگونه بیان می فرماید:
«قد حفّت بهم الملائکه و تنزّلت علیهم السکینه و فتحت لهم ابواب السماء و اعدت لهم مقاعد الکرامات فی مقام اطلع الله علیهم فرضی سعیهم و حمد مقامهم تینّمون بدعائه روح التجاوزرهائن فاقه الی فضله و اُساری ذلّه لعظمته ، جرح طول الاسی قلوبهم و طول البکی عیونهم لکل باب رغبه الی الله منهم ید قارعه »،(گرداگردشان فرشتگان ،آرامششان در جسم و جان ،درهای آسمان به روی آنها گشوده ، جایگاه کرامت بر ایشان نهاده و از کوشش خود خشنود و مقامشان نزد او محمود، همیشه دست به دعا بر می دارند و آموزش او را امیدوارند . درویشانی اند در گرو بخشش حق مانده ، اسیرانی در ساحت عظمت او خوار نشانده ، درازی مدت اندوه دلهایشان را شکسته و گریه فراوان دیده هایشان را خسته هر در خواهش که از خداوند فرازست دستی از آنان به کوفتن آنان دراز است.)

|+| نوشته شده توسط سیامک مختاری در جمعه نهم آذر 1386 و ساعت 0:7

یاد استاد (5)

این انسان گرفتار در قفس طبیعت همواره دنبال جلب تحسین دیگران و تصویر نمودن چهره ای خیره کننده و اسطوره وار از خود می باشد و به پندار موهوم خود در این عرصه به نتیجه نیز می رسد
در هوای آنکه گویندت زهی                                         بسته ای بر گردن جانت زهی
(مثنوی معنوی)
ولی غافل از اینکه این انسان نابختیار که سود و سرمایه را یکجا بر باد می دهد جز فرسودن جان و پریشانی روان حاصلی نخواهد داشت چرا که هوس مداری نه ابزار شکار مطلوب است و نه وسیله نیل به محبوب
گوبد بدو چندان که افزون می دود                                      از مراد خود جداتر می شود
(مثنوی معنوی)
«لایثمن ولا یغنی من جوع»،(نه ضربه گرداند و نه گرسنگی را چاره کند)،(عاشیه ،7)
نردبان خلق این ما و من است                                      عاقبت زین نردبان افتاده است
هر که بالاتر رود ابله تر است                                   استخوان او بتر خواهد شکست
(مثنوی معنوی)
آنگونه که قرآن کریم می فرماید:
«تلک الدار الاخره نجعلها للذین لا یریدون علوا فی الارض ولافساداًوالعاقبه للمتقین»،(این سرای آخرت را برای کسانی که روی زمین نمی خواهند سرکشی و تبهکاری کنند ،مقرر داشته ایم،و سرانجام نیک از آن پرهیزکاران است.)،(قصص،83)
برای رسیدن به آن حلاوت باید مرارت هایی را در نظر گرفت ولی این مرارتها نیز چون در پی اطاعت امر محبوب می باشد پیش چشم بنده سالک «پرنیان»می آید.
پس نتیجه اینکه :
برای برخورداری از حیات اصیل و تعالی جویانه( نه عاریتی و باری به هر جهت) باید اولاً چشم انداز صحیح و روشن آن را با گزینشی عقلایی مبرا از هر شائبه خیال و قیاس و گمان و وهم در پرتو آموزهای حیات بخش قرآن و عترت ترسیم نمود و در جهت رسیدن به آن مجاهدت نمود که « به هوس کار نیاید به تمنّی نشود »هر چند در موردی دولت بی خون دل نیز به کنار می آید
و پس از نیل به آن در حفظ و بالنده نمودن آن کوشید به هوس و تمنی حاصل نشده است و با خون جگر به دست آمده است و از رحمت واسعه حق بیشتر خواست که کثرت عطا جز فزونی جود و کرم نتیجه ای نخواهد داشت.
ابن سینا گوید:«استوسع رحمت لله».گویند عابدی بر دامنه کوهی مشغول مناجات بود و از خداوند خواست که کوه را برای او به طلا تبدیل کند. کوه تبدیل به توده ای انباشته از طلا گردید . عابد ممنون از حسن سلیقه خود و اینکه در طلب از خداوند دچار کج فهمی نشده است دوباره عرض کرد خدایا ! هر کس از تو خواسته کوچک طلب کند او را سنگ کن که همان لحظه در کنار کوه طلا به سنگ تبدیل شد . برای بنده داعی اگر درد طالب باشد اجازه چنین تمنایی نیز داده شده است که «اسئلک ان تدخلنی فی کل خیر ادخلت فیه محمد و آل محمد و ان تخرجنی عن کل سوء اخرجت منه محمد و آل محمد».
و یا آنگونه که خاتم الاوصیاء امیرالمومنین در دعای کمیل عرض می کند«و قلبی بحبک متیما» و حب محبوب خدا نیز جز حب خدا نیست مخصوصاً خاندان رسالت و اهل بیت عصمت و طهارت که مودتشان اجر رسالت است و این اجر نیز جز به خاطرخود ما نیست . «و ما سئلتکم من اجر فهو لکم »چنین بنده ای در قله قوس تکامل معنوی از هر چه که رنگ تعلق پذیرد که رنگ تعین هم پذیرد و آزاد « ز جان و جا رهیده »است.

|+| نوشته شده توسط سیامک مختاری در یکشنبه چهارم آذر 1386 و ساعت 1:43